سرایت عاطفی

سرایت عاطفی زمانی اتفاق می‌افتد که احساسات و رفتارهای مرتبط با دیگران منجر به احساسات و رفتارهای مشابه در دیگران شود. آگاهی از سرایت عاطفی برای مدیریت احساسات خود و اعمال مربوط به آن و تضمین رفاه خود و دیگران مهم است.

سرایت عاطفی چیست؟

سرایت عاطفی یعنی مشاهده رفتار یک فرد، منجر شود دیگران همان رفتار را به صورت انعکاسی تکرار کنند. ما انسان‌ها موجوداتی اجتماعی هستیم و به محرک‌های دنیای اطرافمان واکنش نشان می‌دهیم، پس جای تعجب نیست که احساسات و رفتارهایمان نیز تحت‌تأثیر اطرافیانمان قرار گیرند.

احتمالاً این جمله را شنیده‌اید که «لبخند مسری است» و زمانی که شخصی به شما لبخند زد، بلافاصله لبخند زدید. یا شاید این عبارت «بدبختی، همراهی را دوست دارد» و به نظر می‌رسد که خلق و خوی بد دیگران بر گروهی از مردم تأثیر می‌گذارد. یا شاید متوجه شده باشید که اگر کسی که به او اهمیت می‌دهید آسیب می‌بیند، شما هم همراه با او احساس درد می‌کنید.وقتی هر یک از این پدیده‌ها را تجربه می‌کنید، در حال تجربه سرایت عاطفی هستید.

نظریه سرایت عاطفی

تحقیقات اولیه در مورد این پدیده به اواسط قرن بیستم بازمی‌گردد و در دهه‌های 1980 و 1990 کار برجسته‌تر شد. در میان محققان اولیه، الین هتفیلد، از دانشگاه هاوایی، بسیاری از جنبه‌های روابط را بررسی کرد و دریافت که انسان‌ها از احساسات و رفتارهای یکدیگر کپی می‌کنند.

الین هتفیلد اولین کسی بود که این نظریه را مطرح کرد و سرایت عاطفی را «تمایل به تقلید و همگام‌سازی خودکار عبارت‌ها، صداها، حالت‌ها و حرکت‌ها با افراد دیگر و درنتیجه هم‌گرایی عاطفی» تعریف کرد.

چه چیزی باعث سرایت عاطفی می‌شود؟

سرایت عاطفی زمانی رخ می‌دهد که یک فرد به محرک هایی که با دیدن احساسات شخص دیگر احساس می کند پاسخ دهد. گرچه طبق پژوهش‌های اولیه سرایت عاطفی کاملا ناخودآگاه رخ می‌دهد، ممکن است عوامل مختلفی در سرایت عاطفی نقش داشته باشند یا باعث ایجاد آن شوند.

عوامل مختلفی می‌توانند بر سرایت عاطفی تأثیر بگذارند یا باعث ایجاد آن شوند. این عوامل عبارت‌اند از:

  • ارتباط کلامی؛
  • ارتباط غیرکلامی مانند حالات چهره و زبان بدن؛
  • عوامل محیطی مانند موسیقی، رایحه‌ها و جو حاکم بر محیط.

به اتاقی فکر کنید که پر از افرادی است که در حال تماشای یک استندآپ کمدین هستند. داستان خنده‌دار و اعمال مجری، باعث واکنش عاطفی مسری شادی و خنده در میان بینندگان می‌شود.در مورد عوامل محیطی، اتاقی که در آن همه چیز مرتب باشد می‌تواند احساس آرامش و آسایش را ایجاد کند و این احساس برای هر کسی که وارد می‌شود مسری است. تبلیغ‌کنندگان، فیلم‌سازان، رستوران‌داران، خرده‌فروش‌ها و تعداد زیادی از افراد دیگر برای متقاعد کردن شما به خرید چیزی یا ایجاد حسی در درونتان، بر سرایت عاطفی تکیه می‌کنند.

احساسات منفی مسری‌ترند یا احساسات مثبت؟

همان‌طور که احساسات مثبت به دیگران سرایت می‌کنند، احساسات منفی نیز مسری‌اند. جالب است بدانید احساساتی مانند غم، خشم، ناامیدی و افسردگی بسیار مسری‌تر از احساسات مثبت‌اند و خیلی زود دیگران را درگیر می‌کنند. عوامل محرکی مانند کم‌خوابی، گرسنگی و استرس شدید، فرد را در برابر سرایت عاطفی آسیب‌پذیرتر می‌کنند.

ارتباط سرایت عاطفی با سیستم‌های عصبی و نورون‌ها

بر اساس پژوهش‌ها، ممکن است شبیه‌سازی احساسات دیگران ریشه عصبی داشته باشد. این عامل عصبی مربوط به نورون‌های آینه‌ای است؛ زمانی که کسی دیگری را در حال انجام کاری مشاهده می‌کند، نورون‌های خاصی در مغزش فعال و باعث می‌شوند دقیقا همان کار را تکرار کند. یعنی اگر فرد دیگری را در حال گریه‌کردن، خندیدن یا لبخندزدن ببینید، آنچه را انجام می‌دهد، آینه‌وار انجام می‌دهید و این‌طوری احساسات فرد به شما سرایت می‌کنند. تابه‌حال به این فکر کرده‌اید که چرا کودکتان دقیقا کارها و رفتارهای شما را انجام می‌دهد؟ گویا دلیلش نورون‌های آینه‌ای و سرایت‌پذیری عاطفی است.

سرایت عاطفی در روابط

در یک رابطه، بسته به احساساتی که به اشتراک می‌گذاریم، می‌توانیم احساس نزدیک‌تر شدن به یک فرد یا احساس جدایی کنیم. این پدیده شامل حالات مثبت و منفی است .وقتی دوستت خوشحال است احساس خوشبختی آسان است. به همین ترتیب، اگر دوست یا شریک زندگی شما عصبانی باشد، ممکن است شما نیز آن عصبانیت را احساس کنید. سرایت عاطفی با همدلی گره خورده است. احساسات مثبت می‌تواند به صمیمیت عمیق تر منجر شود و احساسات منفی می‌تواند باعث تنش و درگیری شود.

مراحل سرایت عاطفی و تأثیر آن

به نظر می‌رسد سرایت عاطفی آن‌قدر سریع اتفاق می‌افتد که حتی متوجهش هم نمی‌شوید، بااین‌حال کارشناسان معتقدند بروز سرایت عاطفی مراحلی دارد.

  1. تقلید: در واکنش به لبخند فرد مقابل، لبخند می‌زنید و خنده‌اش را تقلید می‌کنید.
  2. بازخورد: فکر می‌کنید که من از لبخند و شادی دیگری خوشحال شده‌ام.
  3. سرایت: حالا که من شادم، من هم لبخندم را به دیگران منتقل می‌کنم.
  4. لبخندزدن و خندیدن نیز، راه‌های مثبتی برای به‌اشتراک‌گذاشتن احساسات‌اند. جای تعجب نیست که وقتی لبخند می‌زنید و احساسات دیگران را منعکس می‌کنید، احساس شادی بیشتری می‌کنید و استرستان کاهش می‌یابد.

سرایت احساسات مثبت تأثیرات بسیار مثبتی هم دارد مانند لبخندی که ادامه می‌یابد، ارتباط و هیجانی که در کنسرت احساس می‌کنیم و احساس حمایتی که در رویدادهایی مانند یادبودها دیده می‌شود. این در حالی است که احساسات مسری منفی تأثیری منفی دارند. وقتی احساس منفی دیگران به ما سرایت می‌کند، ثابت‌قدم‌ماندن و مهار احساسات منفی بسیار دشوار می‌شود. زمانی که احساسات منفی در گروهی از افراد سرایت کنند، ممکن است اثرات ناخوشایندی همچون افزایش خشونت بر جای بگذارند.

سرایت عاطفی و همدلی

سرایت عاطفی تمایل دارد ما را با دیگران پیوند دهد و حتی در هم آمیزد به گونه‌ای که می‌تواند باعث “از دست دادن خود” برای دیگران و لحن عاطفی آنها شود. همدلی، به عنوان هماهنگی با شرایط یا خلقیات دیگران، شامل چیزی است که اریک فروم (1956) آن را فردیت یا خودمختاری می‌نامد. به گفته فروم، برای همدلی، فرد باید به جای دیگری راه برود، شرایط یا موقعیت او را احساس کند، اما همچنین استقلال لازم برای ارتباط و کمک بالقوه به آن شخص را حفظ کند. بنابراین، حالات عاطفی مانند همدلی مستلزم فاصله روانشناختی از سوی فردی است که آنها را تجربه می کند – فاصله‌ای روانی که اغلب در سرایت عاطفی وجود ندارد.

می‌تواند مرز باریکی بین همدلی و سرایت عاطفی وجود داشته باشد. به عنوان مثال، مواردی وجود دارد که درمانگران یا سایر متخصصان کمک‌کننده، ناراحتی مراجعان خود را چنان شدید احساس می‌کنند که خود از نظر عاطفی مضطرب می‌شوند. دیگر نمی‌توانند به عنوان کمک‌کننده عمل کنند. چنین سرایت عاطفی منفی ممکن است تا حدودی توضیح دهد که چرا مروری بر ادبیات فرسودگی شغلی در میان روان‌درمانگران «خستگی عاطفی» را به عنوان رایج‌ترین علت ذکر شده نشان می‌دهد.

روش‌های مهار اثرات سرایت عاطفی

با توجه به اثراتی که سرایت عاطفی دارد، لازم است شیوه‌های مهار سرایت احساسات را یاد بگیریم. در ادامه، تعدادی از توصیه‌های مفید در این زمینه را مطرح کرده‌ایم:

  1. دریابید که چه اعمالی (کلامی و غیرکلامی) شما را وادار به واکنش می‌کنند. آیا احساسی را که این اعمال در شما ایجاد می‌کنند، دوست دارید؟ اگر علاقه‌ای به این‌ احساسات ندارید، می‌توانید به‌محض مشاهده چنین رفتارهایی اقدامات لازم را انجام دهید و تا حد امکان از آنها پرهیز کنید.
  2. یک لحظه بایستید و آنچه را در حال وقوع است، تحلیل کنید و نفس عمیقی بکشید. اکنون که به خودتان فرصت تحلیل شرایط را داده‌اید، از بدنتان به نفع خود استفاده کنید. تنفس عمیق بسیار مفید است. وقتی این کار را انجام می‌دهید، بدن به ذهن این سیگنال را می‌دهد که «همه‌چیز درست خواهد شد» و بدن و ذهن شما شروع به متمرکزشدن می‌کنند.
  3. همدلی با دیگران را تمرین کنید. همدلی درست و بجا با دیگران به شما این امکان را می‌دهد که احساسات دیگران را از احساسات خود جدا کنید. وقتی همدلی می‌کنید، یعنی احساسات دیگران را درک می‌کنید و برای گذر بهتر از این شرایط کنارشان می‌مانید نه اینکه احساسات آنها را احساسات خود بدانید.
  4. با افرادی ارتباط برقرار کنید که تأثیر مثبتی روی شما دارند. سعی کنید با افرادی در ارتباط باشید که به شما آرامش می‌دهند و بودن در کنارشان احساس راحتی را برایتان به ارمغان می‌آورد.
  5. مهارت‌های مقابله‌ای مفید را تقویت کنید. در موقعیت‌های ناراحت‌کننده و دشوار، از راهبردهای مقابله‌ای مفید مانند تنفس عمیق، تجسم هدایت‌شده و بازسازی شناختی استفاده کنید.
  6. تقسیم بندی احساسات را یاد بگیرید. تقسیم‌بندی احساسات، انکار یا عمل دفن احساسات نیست، بلکه مربوط به کنار گذاشتن افکار و احساسات منفی است. به عنوان مثال، ممکن است به خودتان فرصت دهید تا بعد از قهوه صبح به خشم خود فکر کنید. برخی از افراد در تقسیم بندی احساسات خود بهتر از دیگران هستند، اما همه ما می توانیم یاد بگیریم که چگونه در صورت نیاز احساسات را کنار بگذاریم.

سرایت عاطفی در زندگی

زندگی پر از لحظات تلخ و شیرینی است که به‌راحتی سرایت‌پذیرند. نکته مهم این است که مهار احساسات و واکنش درست به سرایت عاطفی را یاد بگیرید.با این حال اگر احساس کردید که به یک کمک تخصصی‌تر نیازمند هستید می‌توانید از روانشناسان و درمانگران این حوزه راهنمایی بگیرید.

ما در آریاز مسیر آرامش را برایتان هموار خواهیم کرد.

نیلوفر علی بیگی

منابع:

Fleming, L. (November 21, 2023). Emotional Contagion: Can Emotions Really Be Infectious?. Taken from the link: https://www.verywellmind.com/emotional-contagion-the-psychology-of-shared-emotions-8402628

Gaines, J. (12 Feb 2021). What Is Emotional Contagion Theory? (Definition & Examples). Taken from the link: https://positivepsychology.com/emotional-contagion/

 

مقالات مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

keyboard_arrow_up